تبلیغات
گفته ها و ناگفته های وحی - ناسخ و منسوخ در قرآن از نگاهی متفاوت (قسمت نهم): عدم نسخ آیۀ امتاع

ناسخ و منسوخ در قرآن از نگاهی متفاوت (قسمت نهم): عدم نسخ آیۀ امتاع

سه شنبه 10 دی 1392 12:16 ق.ظ   نویسنده : علی آقاپور      


آیۀامتاع یا تمتع بعد از وفات همسر

یکی از آیاتی که می گویند نسخ شده، آیۀ 240 سورۀ مبارکۀ بقره می باشد. خداوند در این آیه می فرماید:

"وَالَّذِینَ یُتَوَفَّوْنَ مِنكُمْ وَیَذَرُونَ أَزْوَاجًا وَصِیَّةً لِّأَزْوَاجِهِم مَّتَاعًا إِلَى الْحَوْلِ غَیْرَ إِخْرَاجٍ فَإِنْ خَرَجْنَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَیْكُمْ فِی مَا فَعَلْنَ فِیَ أَنفُسِهِنَّ مِن مَّعْرُوفٍ وَاللّهُ عَزِیزٌ حَكِیم" (بقره-240) "آنان که از شما وفات می کنند و زنانی بر جای می گذارند و برای تمتع زنانشان وصیت می کنند که هزینه آنها را به مدت یک سال بدهند و از خانه اخراجشان نکنند، پس اگر زن های مذکور به میل و رغبت خود به طریق مشروع در ظرف سال از خانه خارج شوند ، در مورد تصمیمی که به نحو شایسته ای برای خود می گیرند، گناهی بر شما نیست و خداوند غالب و امرش مبتنی بر حکمت است."

گویند: این آیه طبق سنت پیشین، حق میراث زن از شوهر، همان بهره بردن از تركه شوهر خود تا یك سال بوده و بیش از آن ارثی نمی برد و عده زنان شوهر مرده نیز تا یک سال بوده است . سپس با تشریع ارث همسران شوهر مرده ، به میزان یک چهارم اموال باقی مانده ، در صورت نداشتن فرزند ، و یک هشتم ، در صورت فرزند داشتن شوهران(ر.ک: نساء- 12 )  و نیز با تشریع عده وفات به چهار ماه و ده روز(بقره- 234)[1]، آیه یاد شده منسوخ گردید . یعنی محتوای آن نسخ شده گرچه لفظ آن باقی مانده است(ر . ک : فیض کاشانی ، تفسیر صافی ، ج 1 ، ص 204).حال آن که این چنین نیست و آیۀ دوم ناسخ آیۀ اول نمی باشد، زیرا این دو آیۀ مبارکه از لحاظ موضوع واحد نیستند، برای این که آیۀ 240 بقره شامل تمتعی است از نفقات ثلث برای زن شوهر مرده و هدف عالی آیۀ شریفه تعلیم وفاداری است نسبت  به شوهر خود وفادار بماند و تا مدت یک سال از خانه خارج نشود و محبت های او را در این مدت به یاد آورده و در سوگواری او به سر برد.

در همین حال خداوند متعال در این آیۀ شریفه، به زن آزادی کامل بخشوده، که می تواند قبل از اتمام سال به طریق مشروع از خانه خارج شود، یا شوهری اختیار نماید، منتها بعد از انقضاءِ عده ای که مقرر شده که همان چهار ماه و ده روز مذکوردر آیۀ 234 می باشد.

خداوند متعال در آیۀ شریفۀ اول انتباه دیگری فرموده و آن آزادی ورثه است که اگر زن در ظرف سال به دلخواه خود به طریق مشروع از خانه خارج شود، ورثه به پاس وصیت میت مجبور نیستند زن را ملزم به ماندن کنند، یا اجبارا او را ملزم به خانه بر گردانند.

بنا براین بین این دو آیه هیچ گونه مخالفتی وحود ندارد، خرا که:

1- آیۀ 240 بقره نص است بر ترغیب شوهران که پس از مرگ، وارث خود را  به رعایت عواطف زن، وصیت و سفارش کنند، تا مدت یک سال او را از خانه بیرون نکنند، منتهی نه از این جهت که در این مدت یک سال عده نگه دارد، بلکه به این لحاظ که زن از جهت زندگانی و منزل، در صورتی که مایل و راغب باشد، مدت یک سال در رفاه و آسایش باشدو چنان که در عرض یک سال به طریق مشروع و برای امر معروف و شایسته ای زن از خانه خارج شود وراث مجبور نیستند که به وصیت مورث عمل کنند.  

2-  آیۀ  234 بقره نصّ است بر عده نگه داشتن به مدت چهار ماه و ده روز ، یا صد و سی روز.

از جمله جهات ضعف معتقدین به نسخ آیۀ 240 بقره این است که این دو آیه در سورۀ بقره واقع شده اند ،و آیۀ 234 بقره  هم از حیث نظم و تلاوت آیات  وهم از از نظر شان نزول بر آیۀ 240 مقدم بوده  و مقدم نمی تواند بر موخر موثر بوده و آن را نفی کرده و نسخ کند.

آیة الله معرفت ابتدا به تبعیت از جمع کثیری از معتقدین به نسخ آیۀ تمتع ابتدا این آیه را منسوخ اعلام کرده بودند، اما  بعدا به تاسی از استادش آیة الله خویی آیۀ 240 بقره را منسوخ ندانسته ومی فرمایند : گر چه در نوشته های پیشین خود(. ر . ک : التمهید ، ج 2 ، ص 306 - 305 .) راه مشهور را رفته ایم، اکنون رای استاد را ترجیح می دهیم که فرمودند : « مفاد آیه امتاع یک دستور استحبابی است نه الزامی و هیچگونه منافاتی با آیه میراث و آیه عده ندارد و اجماع و روایات فاقد اعتبارند » . در نتیجه آیه ای که محتوای آن به دلیل اجماع یا سنت قطعی نسخ شده باشد - ظاهرا - وجود ندارد ، گرچه امکان آن قابل انکار نیست ، ولی برای وقوع آن شاهدی نداریم.( معرفت، محمدهادی، علوم قرآنی، موسسه فرهنگی تمهید قم، 1378، ص 261.)                           ادامه دارد...



1- - آیه234 بقره را آیه عِدّه وفات یا آیه تربص گویند. در این آیه مبارکه مدت عده زن بعد از فوت همسر ذکر شده است. متن آیه چنین است:  وَالَّذِینَ یُتَوَفَّوْنَ مِنكُمْ وَیَذَرُونَ أَزْوَاجًا یَتَرَبَّصْنَ بِأَنفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلاَ جُنَاحَ عَلَیْكُمْ فِیمَا فَعَلْنَ فِی أَنفُسِهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَاللّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِیرٌ(234 بقره) کسانی که از شما بمیرند و زنانی بر جای گذارند ، آن زنان باید که چهار، ماه و ده روز انتظار کشند ، و چون مدتشان به سر آمد ، اگر در باره خویش کاری شایسته و در خور کنند ، بر شما گناهی نیست ، که خدا به کارهایی که می کنید آگاه است.


برچسب ها: ناسخ و منسوخ ، آیآ تمتع ، آیۀ عده ،
آخرین ویرایش: پنجشنبه 12 تیر 1393 08:12 ب.ظ
دیدگاه ها ()
شنبه 14 مرداد 1396 09:06 ب.ظ
Hi I am so happy I found your site, I really found you by mistake, while I was searching on Yahoo
for something else, Nonetheless I am here now
and would just like to say cheers for a incredible
post and a all round enjoyable blog (I also love the theme/design), I
don't have time to go through it all at the minute but I have saved it and also included your RSS feeds,
so when I have time I will be back to read much more, Please do keep up the superb work.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

درباره وبلاگ


  • با سلام
    با توفیق خداوند متعال , وبلاگ "گفته ها و ناگفته های وحی" فعلا در دو موضوع "تفسیر آیات مشکله و علوم قرآنی" افتتاح گردیده است. از پژوهش گران گرامی و مخاطبان عزیز , عاجزانه تقاضا داریم به علت اهمیت موضوع قرآن چنان که مطلبی نیاز مند توضیح رسایی بود , آن را با ایمیل یا ثبت نظر به اطلاع ما برسانند. هم چنین اگر مطلبی نادرست در وبلاگ درج شده باشد، مارا از نادرستی آن آگاه سازید. با تشکر

نویسندگان

  • علی آقاپور(66)