تبلیغات
گفته ها و ناگفته های وحی - ناسخ و منسوخ در قرآن از نگاهی متفاوت (قسمت دهم)

ناسخ و منسوخ در قرآن از نگاهی متفاوت (قسمت دهم)

پنجشنبه 19 دی 1392 06:47 ب.ظ   نویسنده : علی آقاپور      


نسخ مشروط

گفتیم نسخ به آن معنی که حکم آیه ای به طور کامل از بین رفته و در دوران های آینده از آن آیه هیچ گونه استفاده ای نشود ،در قرآن اتفاق نیافتاده است. اگر چه این نوع از نسخ عقلا امکان ناپذیر نیست، اما در صورت وقوع آن، نقصی بر آیات ابدی قرآنی  به شمار می رود که در حد توان تلاش کرده ایم، قرآن را از این نقص مبرا سازیم.

اما در میان آیات قرآنی آیاتی هستند که پس از نزول، جای حکم آیاتی را که قبلا نازل شده و مورد عمل قرار گرفته بودند، می گیرند و از یک جهت معینه به زمان اعتبار حکم قبلی خاتمه می دهند، نه ازجهات مختلف، بدون این که حکم و معنای اصلی از بین برود. به آیات قبلی منسوخ و به آیات بعدی ناسخ گویند مثلا در اول بعثت به مسلمانان دستور این بود که با کفار به مسالمت رفتار کنند و بعد از مدتی آیۀ قتال  نازل شد و به حکم مسالمت، در یک جهت معین خاتمه داد، اما چنان چه باز مسلمانان در شرایط فوق قرار گرفتند، علما و فقها با استناد به آن آیات می توانند حکم صلح را صادر کنند.

اگر در آیات صلح و هم در آیات قتال تعمق کنیم، معانی زیادی عاید می شود. امکان دارد موفقیتی که از قتال عاید شده بود، اگر در اول آن صلح نبود ، آن مقدار منافع معنوی عاید نمی شد. لذا آثار معنوی ناسخ مکمل آثار معنوی منسوخ است.

معانی آیات به اصطلاح منسوخ، منجمد نیستند و نه فقط به زمان حال، بلکه به زمان های آینده نیز دلالت دارند.اگر در آیات صلح تعمق کنیم، متوجه می شویم که قبل از ابلاغ حقایق مسئول شمردن معقول نیست و بدون اتمام حجت جنگ صحیح نمی باشد، باید با صلح، پند و اندرز کرد، بعد اگر نتیجه ای عاید نشد، جنگ کرد. این درس ها برای تمام زمان ها وجود دارد نه این که فقط مخصوص زمان رسول اکرم صلی الله علیه و آله بود، این آیات و احکام تا ابد باقی هستند و بایستی تا قیامت به آن ها عمل کرد.

"این معنی از ضروریات مذاق دین و ظواهر کتاب و سنت است که خداوند قبل از این که حجت بر کسی تمام شود ، او را عقاب نمی کند و مواخذه و عتاب همیشه بعد از تمام شدن بیان است". (المیزان،ترجمۀ سید محمد باقر همدانی، بنیاد علمی و فکری علامه طباطبائی، ج9،ص 238)

آیة الله طالقانی، نسخ حکم و بقای قرائت را به معنی از  میان برداشتن حکم آیه و الغای آیه نمی دانند و می فرمایند: " نسخ کلی حكم از هر جهت وهر حیثیت هم دلیل و موردی در قرآن ندارد و مثالهایی که برای نسخ حكم آورده اند جزنسخ حیثیتی و زمانی را نمی رساند، نسخ باین معنی که با در نظر گرفتن خصوصیات وشرائط و حیثیات باشد درهای اجتهاد و استنباط را به روی اهل نظر باز میكند و مطابق با تعمیم آیۀ نسخ و ابدیت قرآن حكیم میباشد." ( سید محمود طالقانی، پرتوی از قرآن، ج1،شركت سهامی انتشار، ۱۳۶۰، ص ۲۶۳) به این ترتیب به گمان ایشان نسخ از مقولۀ تکامل است و اجتهاد را در بطن خویش و به عنوان یک ساز و کار به جامعۀ اسلامی ارائه می دهد. ( علی خوشگواری، روزنامه ایران، شماره 3401 به تاریخ 3/12/84، صفحه 10 (فرهنگ و اندیشه))

آیة الله معرفت در کتاب علوم قرآنی اشاره به این نوع از نسخ نموده اند و آن را نسخ مشروط نامیده اند:

"این گونه نسخ شاید برای برخی تازگی داشته باشد . ولی با تامل در بسیاری از آیاتی که منسوخ شمرده شده اند ، می توان دریافت که نسخ آنها نسخ مطلق نبوده ، بلکه به شرایط خاص همان دوران بستگی داشته است. به این معنا که با تغییر آن شرایط و بهبود وضع ، حکم سابق منسوخ گردیده و حکمی متناسب با شرایط جدید تشریع گردیده است و اگر احیانا همان شرایط زمانی و مکانی پیش آید ، آیات مربوطه از نو قوت گرفته و قابل اجرا است .

روشن ترین شاهد برای نسخ مشروط آیات صفح ( گذشت ) و چشم پوشی از آزارمشرکان و معاندان اسلام است . مسلمانان صدر اسلام به ویژه در مکه دستور یافتند تا در مقابل آزار مشرکان خویشتن داری کنند و صبر و بردباری از خود نشان دهند ، زیرا آنان در مکه در موضع ضعف قرار داشتند و در صورت مقابله به مثل ، امکان نابودی آنان می رفت . در سورۀ جاثیه آمده :

" قُل لِّلَّذِینَ آمَنُوا یَغْفِرُوا لِلَّذِینَ لا یَرْجُون أَیَّامَ اللَّهِ "(جاثیه 45 : 14) [ ای پیامبر ] به کسانی که ایمان آورده اند بگو تا از کسانی که از ایام الله بیمی ندارند در گذرند » . مقصود از « ایام الله » وقایع هولناک و کنایه از عقوبت های سخت الهی است .

لذا دستور گذشت در این آیه صرفا به جهت ضعف موضع مسلمانان بوده که باید رعایت می کردند . موقعی که جامعه اسلامی شوکت و قدرت خود را یافت ، اذن درقتال صادر شد:" أُذِنَ لِلَّذِینَ یُقَاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا وَإِنَّ اللَّهَ عَلَى نَصْرِهِمْ لَقَدِیرٌ" : به کسانی که جنگ بر آنان تحمیل شده ، رخصت [ جهاد ] داده شده است ، چرا که مورد ظلم قرارگرفته اند و البته خدا بر پیروزی آنان سخت تواناست. (حج ، 22 : 39 ) سپس دستور مقابله آمد وآیه " حَرِّضِ الْمُؤْمِنِینَ عَلَى الْقِتَالِ" :" مؤمنان را به جهاد بر انگیز".( انفال 8 : 65 )  و نیز آیه " فَاعْتَدُواْ عَلَیْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَى عَلَیْكُمْ": "همانگونه که بر شما تعدی کرده ، بر او تعدی کنید." (بقره 2 : 194 ) »و آیه " فَاقْتُلُواْ الْمُشْرِكِینَ حَیْثُ وَجَدتُّمُوهُمْ" : "مشرکان را هر کجا یافتید بکشید" (.توبه 9 : 5 ) صدور یافت .

تمامی این آیات در سوره های مدنی است .

همچنین در رویارویی با یهود مدینه ابتدا دستور گذشت آمد ، ولی در عین حال مشخص نموده که این گذشت موقت است " فَاعْفُواْ وَاصْفَحُواْ حَتَّى یَأْتِیَ اللّهُ بِأَمْرِهِ": پس عفو کنید و در گذرید ، تا خدا فرمان خویش را بیاورد" .( بقره 2 : 109)  »ولی پس از قدرت یافتن اسلام و توسعه یافتن توطئه های یهود پیرامون مدینه دستور جنگ با آنان صادرگشت تا هنگامی که خفت جزیه دادن را بپذیرند "حَتَّى یُعْطُواْ الْجِزْیَةَ عَن یَدٍ وَهُمْ صَاغِرُونَ  ": تا با [ کمال ] خواری به دست خود جزیه دهند." (توبه 9 : 29) » برخی این گذشت را برروح تسامح دینی حمل کرده اند ، که باید روح گذشت و چشم پوشی بر مسلمانان حاکم باشد ، لذا آیات صفح را منسوخ نمی دانند. (. ر . ک : آقای خویی ، البیان ، ص 308 .) ولی همانگونه که متذکر شدیم ، گذشت در مقابل بی شرمی دشمن غدار ، یک گونه سازش و تساهل به شمار می رود که با روح عزت اسلامی منافات دارد ، مگر آنکه موقعیت ایجاب کند تا آمادگی لازم فراهم گردد .

این گونه آیات را با عنوان « نسخ مشروط » مطرح ساختیم ، بدین جهت که آیات منسوخه مربوط به شرایط خاص زمانی و مکانی خویش است و چنان چه در رقعه مکانی یا برهه زمانی آن گونه شرایط پیش آید ، آیات صفح قوت یافته و حاکم خواهد بود.از همین قبیل است آیاتی که برخی احکام را تدریجا تشریع نموده است .

به این ترتیب که ابتدا با لحنی ملایم حکمی بیان شده ، سپس شدید و شدیدترگردیده است . مانند آیات تشریع قتال که از مرحله اذن در قتال شروع شده (حج 22 : 39 .) ، سپس مقاتله با کفار معتدی و متجاوز را شامل شده است. (انفال 8 : 61 . نساء 4 : 91 .) آنگاه کفار مجاور و نزدیک به حوزه اسلامی را در برگرفته (توبه 9 : 123  ) و بالاخره اعلام استیصال ( نابود کردن مطلق ) کفار ومشرکین صادر شده است. (توبه 9 : 5 و 36)این مراحل ممکن است امروز هم اتفاق بیفتد و هر دستوری متناسب با شرایط زمانی و مکانی خود حاکم است . لذا در این قبیل آیات ، نسخ مطلق انجام نگرفته است . آیات مراحل تحریم خمر نیز از همین قبیل شمرده می شود . همچنین مطلق احکامی که تدریجا و مرحله به مرحله تشریع گردیده ، در هیچ کدام نسخ ، مطلق نیست و همه آنها نسخ مشروط اند".(معرفت، محمد هادی، علوم قرآنی، ص 267)

البته نکته قابل تامل این که ممکن است از یک آیه معانی بیشماری استنباط شود،مثلا در همان آیات صلح و جنگ فقط این طور نیست که با توجه به نسخ مشروط اگر در شرایط قدرت بودیم آیات صلح دیگر به درد نخواهد خورد، بلکه در آن شرایط هم بایستی به اهداف تک تک آیات صلح نظر داشته باشیم که آیا آن ها مراعات می شوند یا نه، مانند این که آیا در عین قدرت اتمام حجت می کنیم یا نه، به قول آیۀ الله خویی آیا روح گذشت اسلامی مراعات می شود یانه.آن چه آیۀ الله خویی فرموده اند اگر چه علت تامه و دلیل کامل عدم نسخ آیات صلح توسط آیات قتال نمی باشند اما نبایستی روحیۀ گذشت در تعالیم دینی را نادیده انگاشت. 

هم چنین در آیه مشهور نجوی که تنها آیه ایست که خیلی از مفسرین قائل به نسخ حکم آن می باشند، اگر به فرض پذیرش نسخ حکم آیه مبنی بر عدم پرداخت صدقه در صورت نجوی با حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله، باز درسهای زیادی هست که در تمام زمان ها می توان از آن آیۀ به اصطلاح منسوخه آموخت. مثلا این که نبایستی وقت کسانی را که در راس امور اجتماعی قرار دارند، با سخنان بی ارزش گرفت و یا ده ها پیام دیگر که می توان از آن آیۀ مبارکه آموخت.

حجة الاسلام قرائتی در تفسیر نور برای آیۀ 12 از سورۀ مجادله 13 پیام و در آیۀ 13 همان سوره 13 پیام استخراج کرده اند که اگر حکم آیه منسوخ شده بود و فقط قرائت می شد، چنین استفاده های مفهومی از آن نمی شد. به تعبیر دیگر در تمام زمان ها می توان متناسب با شرایط از همۀ آیات قرآنی بهره برد و نسخ موقت یا دائم حکم آیه ای به معنی تعطیلی آن آیه نخواهد بود.

                                                                                                                                                                           ادامه دارد...


برچسب ها: ناسخ و منسوخ ، نسخ مشروط ، آیات گذشت ، آیات قتال ،
دنبالک ها: نقدی بر موضوع نسخ آیات صفح ، نسخ مشروط از آیة الله معرفت ،
آخرین ویرایش: دوشنبه 18 فروردین 1393 11:11 ب.ظ
دیدگاه ها ()
پنجشنبه 15 آذر 1397 10:48 ب.ظ

Thanks, Lots of data.

generic cialis pill online viagra cialis levitra cialis rezeptfrei sterreich when can i take another cialis 40 mg cialis what if i take cialis mit grapefruitsaft cialis 5 mg para diabeticos cialis australia org click now cialis from canada cialis 20 mg effectiveness
سه شنبه 13 آذر 1397 10:38 ب.ظ

Helpful info. With thanks.
cialis generisches kanada cialis coupons printable cialis cuantos mg hay tarif cialis france tadalafil 20 mg click here to buy cialis the best site cialis tablets miglior cialis generico prescription doctor cialis look here cialis order on line
دوشنبه 12 آذر 1397 11:14 ق.ظ

Cheers. Terrific stuff.
cialis e hiv cialis rezeptfrei cialis 5 mg effetti collateral cialis generico lilly cialis qualitat prescription doctor cialis cialis coupon generic cialis soft gels cialis tadalafil online cialis cost
یکشنبه 11 آذر 1397 11:40 ب.ظ

Point very well considered.!
walgreens price for cialis we recommend cheapest cialis cialis australian price cialis 05 costo in farmacia cialis brand cialis generic cialis 50 mg soft tab cialis sans ordonnance tesco price cialis discount cialis
یکشنبه 11 آذر 1397 10:32 ق.ظ

Fantastic posts. Appreciate it.
cialis vs viagra cialis 20 mg cost order a sample of cialis cialis tablets for sale cialis 100mg suppliers cialis daily cialis prices in england cialis ahumada cialis kamagra levitra cialis great britain
شنبه 10 آذر 1397 11:47 ب.ظ

You've made your point extremely well..
cialis pills cialis flussig cialis 5 mg schweiz prezzo di cialis in bulgaria effetti del cialis if a woman takes a mans cialis buy cialis online legal purchase once a day cialis 5 mg cialis pharmacie en ligne cialis 05
شنبه 10 آذر 1397 10:34 ق.ظ

Nicely spoken of course! !
cialis generico online ou acheter du cialis pas cher the best site cialis tablets cialis 5 mg schweiz cialis from canada legalidad de comprar cialis trusted tabled cialis softabs comprar cialis navarr buy cialis online cialis cuantos mg hay
جمعه 9 آذر 1397 11:26 ق.ظ

Excellent data. Many thanks.
compare prices cialis uk tadalafil 10 mg cialis tablets dosagem ideal cialis rx cialis para comprar recommended site cialis kanada cialis 5 mg funziona look here cialis order on line costo in farmacia cialis cialis official site
جمعه 9 آذر 1397 12:11 ق.ظ

This is nicely said. !
cialis lilly tadalafi achat cialis en suisse cialis usa cost cialis coupon buy cialis online generic cialis review uk wow cialis 20 cialis generic cialis rezeptfrei sterreich cialis online napol
پنجشنبه 8 آذر 1397 12:51 ب.ظ

This is nicely said. .
if a woman takes a mans cialis cialis therapie achat cialis en europe cialis 100mg suppliers cialis purchasing cialis generic tadalafil buy cialis dose 30mg best generic drugs cialis cialis free trial cialis cuantos mg hay
چهارشنبه 7 آذر 1397 12:09 ب.ظ

Good facts. Many thanks!
buy cialis online legal effetti del cialis cialis tadalafil free cialis price cialis best cialis uk cialis purchasing cialis therapie 5 mg cialis coupon printable precios cialis peru
دوشنبه 9 مهر 1397 09:39 ب.ظ

Info effectively applied!!
prezzo di cialis in bulgaria cialis 100mg suppliers cialis 20 mg cut in half generic cialis soft gels tarif cialis france cialis qualitat cialis for sale south africa achat cialis en itali cialis side effects where do you buy cialis
یکشنبه 1 مهر 1397 06:00 ب.ظ

You made the point.
aarp recommended canadian online pharmacies canadian online pharmacies rated canadian prescriptions online canada medications information canadian pharmacy online 24 online pharmacy canada rx drugstore online reviews canadian pharmacy viagra canadian pharmacies shipping to usa
یکشنبه 11 شهریور 1397 11:30 ب.ظ

Thanks a lot, Ample posts.

cialis generika cialis 10 doctissimo cialis pills in singapore cialis per paypa price cialis wal mart pharmacy cialis 5 mg schweiz cialis reviews prices for cialis 50mg cialis generique 5 mg cialis prezzo al pubblico
سه شنبه 23 مرداد 1397 02:03 ق.ظ

Very good content, Thanks a lot.
effetti del cialis buying cialis overnight estudios de cialis genricos tadalafil 20 mg generic cialis tadalafil cialis wir preise cialis canadian drugs buy cialis sample pack generic low dose cialis acquistare cialis internet
چهارشنبه 5 اردیبهشت 1397 07:28 ب.ظ

Very good information. Many thanks!
buy a viagra online buy viagra pills what is viagra where to buy viagra from where to buy viagra pills can i buy viagra online how can i buy viagra online order viagra online without a prescription online viagra uk how to buy viagra online without prescription
یکشنبه 5 فروردین 1397 04:05 ق.ظ

You stated that fantastically.
no prescription cialis cheap where to buy cialis in ontario cialis uk buying cialis on internet ou acheter du cialis pas cher cialis generisches kanada are there generic cialis cipla cialis online click now cialis from canada prezzo cialis a buon mercato
پنجشنبه 2 فروردین 1397 11:21 ب.ظ

Amazing data. Appreciate it.
buying cialis overnight cialis canada on line buy generic cialis overnight cialis tadalafil cialis kaufen wo cialis cipla best buy cialis 5mg generic low dose cialis generic cialis pro overnight cialis tadalafil
پنجشنبه 23 شهریور 1396 05:29 ب.ظ
It is perfect time to make some plans for the future and it is time to
be happy. I have read this post and if I could I desire
to suggest you few interesting things or tips.
Maybe you can write next articles referring to this article.
I desire to read more things about it!
شنبه 14 مرداد 1396 06:25 ب.ظ
Very good information. Lucky me I came across your site by chance
(stumbleupon). I've bookmarked it for later!
جمعه 18 فروردین 1396 09:25 ب.ظ
Hi, just wanted to mention, I loved this article. It was practical.
Keep on posting!
یکشنبه 18 اسفند 1392 12:01 ب.ظ
یکشنبه 18 اسفند 1392 12:00 ب.ظ
استفاده کردیم برادر کانون (برای مزاح گفتم )خیلی عالی بود
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

درباره وبلاگ


  • با سلام
    با توفیق خداوند متعال , وبلاگ "گفته ها و ناگفته های وحی" فعلا در دو موضوع "تفسیر آیات مشکله و علوم قرآنی" افتتاح گردیده است. از پژوهش گران گرامی و مخاطبان عزیز , عاجزانه تقاضا داریم به علت اهمیت موضوع قرآن چنان که مطلبی نیاز مند توضیح رسایی بود , آن را با ایمیل یا ثبت نظر به اطلاع ما برسانند. هم چنین اگر مطلبی نادرست در وبلاگ درج شده باشد، مارا از نادرستی آن آگاه سازید. با تشکر

نویسندگان

  • علی آقاپور(66)