تبلیغات
گفته ها و ناگفته های وحی - معرفی کتاب "المعجم المفهرس لالفاظ القرآن الكریم" اثر " محمد فؤاد عبدالباقی"

معرفی کتاب "المعجم المفهرس لالفاظ القرآن الكریم" اثر " محمد فؤاد عبدالباقی"

یکشنبه 10 آذر 1392 08:47 ق.ظ   نویسنده : علی آقاپور      


گاهی از یک آیه فقط کلمه ای یادمان می ماند و از طریق آن می خواهیم به کل آیه دسترسی پیدا کنیم و یا می خواهیم بدانیم کلمۀ مقدسۀ "الله" در قرآن چند بار تکرار شده است. برای این منظور کتاب "المعجم المفهرس لالفاظ القرآن الكریم" می تواند راهنمای خوبی باشد. البته امروزه نرم افزارهایی هم جهت این امر به وجود آمده که کار را از کتاب هم آسانتر کرده اند، یعنی با نوشتن کلمۀ مورد نظر در کامپیوتر یا گوشی همراه به کل آیه و تعداد تکرار آن کلمه در قرآن دسترسی پیدا می کنیم.

 "معجم" در لغت به معنی "رفع ابهام شده، ازالۀ التباس گردیده" (قزوینی، مقدمۀ المعجم، به نقل از لغت نامۀ معین ) و در اصطلاح "به مجموعه هایی گفته میشود كه اطلاعاتی را طبقه بندی شده، بر اساس الفبا ارائه میكنند". (مدخل لدراستة المراجع، عبد الستار الحلوجی، ص 41.)

سابقه کتاب معجم الفاظ قرآن در بین مسلمانان تحت عنوان کشف الایات به سدۀ پنجم هجری بر می گردد.  آقا بزرگ تهرانی نوزده اثر با این عنوان را معرفی كرده است که اولین آنها كشف آیات القرآن از سید مرتضی علم الهـدی (درگذشت 436 ق ) است.( الذریعة، ج 18، ص 3-6.)

 

سابقه کتاب معجم الفاظ قرآن در بین مسلمانان تحت عنوان کشف الایات به سدۀ پنجم هجری بر می گردد.  آقا بزرگ تهرانی نوزده اثر با این عنوان را معرفی كرده است که اولین آنها كشف آیات القرآن از سید مرتضی علم الهـدی (درگذشت 436 ق ) است.( الذریعة، ج 18، ص 3-6.)

 

سابقه المعجم المفهرس را باید در نجوم الفرقان جستجو كرد. اروپاییان برای تحقیقات مورد نظر خود نیاز به فهرست و كشاف قرآن داشتند. گوستاو فلوگل[1] (1802ـ1870 م) مستشرق آلمانی كتاب "نجوم الفرقان فی اطراف القرآن" را به منظور تأمین این نیاز تدوین و آن را در 1843 در لایپزیك منتشر كرد.[2]

خود عبدالباقی در مقدمه می‏نویسد، كتاب فلوگل را اساس المعجم المفهرس قرار دادم. امّا اینگونه نبوده كه چشم بسته و بدون تغییر همة طبقه‏بندی فلوگل را اجرا كند بلكه قاموس‏های لغت و تفسیرهای ادبی را نیز مطالعه و مورد توجه قرار داد. پس از مدتی پژوهش و گردآوری مواد و نظام‏مند كردن آنها، قانع نشده و گروهی را به كار گرفت تا بلكه با استفاده از نظرات جمعی كار اتقان بیشتر پیدا كند.

عبدالباقی در مقدمه المعجم المفهرس حدود چهل خطای فاحش فلوگل را در ماده‏یابی واژگان برمی‏شمارد. مثلاً فلوگل فَاَثَرْنَ را در ماده «ا ث ر» آورده در حالی كه ریشه آن «ث و ر» است. نیز مشكلات دیگر فلوگل را تحلیل كرده و كار خود را برتر و بی‏نقص‏تر معرفی می‏نماید. اما پژوهشگران جدید نقص‏ها و اشكالات المعجم المفهرس را یافته و كارهای كامل‏تری عرضه كردند. المعجم المفهرس لكشف آیات القرآن [3]نوشته رضا كیان‏زاد در زمره پژوهشهایی است كه تكامل یافتة كار عبدالباقی است.

داوری مؤلف آن دربارة كتاب عبدالباقی چنین است:

 المعجم المفهرس در نوع خود كتابی كامل است و حدود 60 سال توسط ناشران سرشناس لبنان، مصر، سوریه و ایران چاپ شده است. امّا تعدادی غلط چاپی دارد كه این تعداد برای چنین متنی با ابزارهای چاپ آن روز، واقعاً ناچیز و قابل اغماض است. امّا برای ناشرینی كه در این 60 سال با همان غلط‏ها منتشر كرده‏اند، نمی‏توان تحسین فرهنگی قائل شد. ایشان این اغلاط را فهرست كرده است. كتاب كیان‏ زاد، افزون بر تصحیح اغلاط و برخورداری از امكانات كتاب عبدالباقی، دارای حداقل سه امكان جدید است. تعداد تكرار ماده در كل قرآن و بسامدی مشتقات آن ماده را نشان می‏دهد. تعداد كلمات از ابتدای قرآن تا یك كلمه را نیز مشخص می‏كند. همچنین مشتقات بیشتری نسبت به عبدالباقی استخراج كرده است.

ترتیب مواد المعجم المفهرس مبتنی بر روش لغت‏نامه‏های معتبر عربی مانند اقرب الموارد و الاساس زمخشری است. پس از ماده مشتقات را به این ترتیب آورده است: فعل مجرد معلوم (ماضی سپس مضارع)، فعل مجرد مجهول (ماضی سپس مضارع)، فعل‏های مزید، اسم فاعل، اسم مفعول، اسامی.

بنابراین اساس كار عبدالباقی نظام‏مند كردن اصطلاحات و واژگان قرآن بر اساس حروف ماده (مصدر) است و ذیل هر ماده، مشتقات آن را آورده است.

البته صرفاً ماده و اشتقاقات در دستور كارش نبوده بلكه شكل‏های مختلف تركیبی را نیز آورده است.

واژه‏گزینی آن، درون قرآنی است. یعنی واژ‏گان خود قرآن را مرتب و نظام مند كرده است. اینگونه نیست كه واژگانی از بیرون از قرآن مثلاً از فرهنگ متداول مردم برگرفته باشد.

عبدالباقی چندگونه اطلاعات را ارائه كرده است: واژه، متن آیه، شماره آیه، مكی یا مدنی بودن سوره، شماره سوره. زیر برخی واژه‏ها، تعداد كاربرد (بسامد) آن را نیز عرضه كرده است.

عبدالباقی در جمادی الآخر سال 1358ق / 1938م از آن فارغ شد. حروف چینی و حروف خوانی و كنترل نهایی آن تا 1364 ق / 1945م به طول انجامید ودر این سال در قاهره چاپ شد.9 در واقع متن كار شده را در 1939 م به دارالكتب المصریه برای بررسی نهایی تحویل داد. امّا انتشار آن با تأخیر مواجه شد.

این اثر در چاپ‏های مختلف و انواع متنوع و تیراژهای زیاد منتشر شده است. یك چاپ همراه با متن قرآن در هر صفحه است. مشخصات این چاپ اینگونه است:

المعجم المفهرس لالفاظ القرآن الكریم، بحاشیة المصحف الشریف، قاهره، دارالحدیث، 1408 ق/ 1988 م.

محمدباقر بهبودی آن را در ایران همراه با مقدمه فارسی چاپ كرد.

كتاب عبدالباقی پایه و مبنای بسیاری از فهرست نگاری‏ها شد و پژوهشهای مختلفی در تكمیل آن انجام یافت. علاوه بر پژوهش رضا كیان‏زاد كه قبلاً اشاره شد، آقایان اسماعیل احمد عمایره و عبدالحمید مصطفی السید دو تن از استادان دانشگاه امام محمد بن سعود و دانشگاه یرموك به تكمیل المعجم المفهرس با فهرست‏سازی از ادوات و ضمائر پرداختند.10 عبدالباقی همة واژگان قرآن را فهرست‏سازی نكرد بلكه فقط افعال و اسماء مصرح را مرتب نمود و ضمائر و حروف و دیگر ادوات را رها كرد. البته گاهی واژه‏هایی مثل سوف و هذان را آورده است. اما كتاب معجم الادوات و الضمائر كار عبدالباقی را تكمیل كرد و همة واژه‏هایی نظیر بل، هذا و الذین را با نظم الفبایی فهرست‏نویسی كرده است. روش این كتاب دو مرحله‏ای است. یعنی ابتدا فهرستی از ادوات و ضمائر عرضه كرده است. استفاده كننده با انتخاب واژه به صفحه آن مراجعه و اطلاعات لازم را دریافت می‏كند.

ساختار ارائه اطلاعات آن همانند، المعجم المفهرس عبد الباقی است.

دیگر آثاری كه به نحوی مقتبس یا مشابه یا تكمیل المعجم المفهرس است، بسیار زیاد است. فقط به نمونه هایی از آنها اشاره میشود:

المعجم المفهرس لآیات القرآن الكریم، محمد منیر الدمشقی، بیروت، دار القلم، بی تا.

قائمه معجمیه بالفاظ القرآن الكریم و درجات تكرارها، محمد حسین ابوالفتوح، بیروت، مكتبة لبنان، 1990 م / 1410 ق .

معجم كلمات القرآن العظیم، محمد عدنان سالم و محمد وهبی سلیمان، بیروت و دمشق، دار الفكر و دارالفكر المعاصر / 1419 ق / 1998 م .

قالب و ساختار همة اینها شبیه المعجم المفهرس است ولی در برخی جزئیات اختلاف دارند. با توجه به اینكه همة اینها در صدد ارائه، فهرست كاملتر و آسانتر بوده‏اند، از اینرو می‏توان گفت: معجم نگاری قرآن همواره رو به پیشرفت بوده است. علی رغم فهرستهای فراوانی كه پس از المعجم المفهرس منتشر شده، امّا هنوز این كتاب رونق خود را از دست نداده است.

در نوشتن این نوشته از مقالۀ :المعجم المفهرس لالفاظ القرآن الكریم نوشتۀ محمد حسینی، نشریۀ: اطلاع رسانی و کتابداری » کتابهای اسلامی » زمستان 1380 - شماره 7 ، ص 107 تا 110" با تغییرات اندکی استفاده شده است.

گروه نویسندگان کانون مسجد حاج علی اصغر

 



1 - Gustav Leberecht Flugel
فلوگل خدمات مختلف فرهنگی در عرصه دانش‏های اسلامی داشت از جمله الفهرست ابن ندیم را برای اولین بار تصحیح كرد. نیز كشف الظنون، التعریفات جرجانی را منتشر كرد

[2] - Nujum al-furqan fi atraf al-Quran: Concordance of the koran, compiled alphabetically and according to roots of worksLahore‚1989.219p

3 - . مشخصات كتابشناختی:
المعجم المفهرس لكشف آیات القرآن، دو جلد در یك مجلد، رضا كیان‏زاد، تهران، انتشارات كیان كتاب، 1422 ق / 1380. عنوان فرعی جلد اول: فرهنگ آیه‏یاب قرآن كریم، عنوان فرعی جلد دوم: فرهنگ كلمات قرآن مجید با معنای فارسی.

 


برچسب ها: محمد فؤاد عبدالباقی ، دانلود نرم افزار کتاب ، المعجم المفهرس لالفاظ القرآن الكریم ،
دنبالک ها: المعجم المفهرس آنلاین ،
آخرین ویرایش: دوشنبه 18 فروردین 1393 08:13 ق.ظ
دیدگاه ها ()
دوشنبه 24 دی 1397 09:04 ب.ظ
Hi there, constantly i used to check website posts here in the
early hours in the dawn, as i enjoy to learn more and more.
یکشنبه 23 دی 1397 07:19 ق.ظ
I used to be suggested this website by way of my cousin. I'm now
not sure whether or not this publish is written by him as no one
else recognise such precise approximately my trouble.

You're incredible! Thanks!
شنبه 22 دی 1397 03:42 ب.ظ
This site certainly has all the information and facts I needed about this subject and didn't know who
to ask.
چهارشنبه 19 دی 1397 02:25 ب.ظ
This is really interesting, You are a very skilled blogger.

I've joined your feed and look forward to seeking more of
your magnificent post. Also, I've shared your site in my
social networks!
چهارشنبه 19 دی 1397 08:08 ق.ظ
Did you see the game between Clemson vs Alabama? If not, you definitely want to read all about it.
See all the action you missed out on by visiting http://dapalan.com/Buje
دوشنبه 10 دی 1397 12:19 ب.ظ
I think that everything posted was actually very logical.
But, think about this, what if you composed a catchier post title?
I ain't saying your information is not solid, but suppose you added a headline that
grabbed folk's attention? I mean گفته ها و ناگفته
های وحی - معرفی کتاب "المعجم المفهرس لالفاظ القرآن الكریم"
اثر " محمد فؤاد عبدالباقی" is a little vanilla.
You ought to glance at Yahoo's front page and watch how they create news
headlines to grab people interested. You might add a related video or a pic or two to grab people excited about
everything've got to say. In my opinion, it could bring your blog a
little livelier.
Fortnite V Bucks Generator
جمعه 7 دی 1397 12:12 ق.ظ
Ridiculous story there. What happened after?
Thanks!
یکشنبه 2 دی 1397 02:53 ق.ظ
I simply couldn't go away your site prior to suggesting that I really enjoyed the standard info a person supply for
your guests? Is going to be again incessantly in order
to check up on new posts
شنبه 1 دی 1397 02:18 ب.ظ
Write more, thats all I have to say. Literally, it seems as though you relied on the
video to make your point. You obviously know what youre talking
about, why waste your intelligence on just posting videos to your site when you could be giving us something enlightening to read?
جمعه 30 آذر 1397 01:26 ب.ظ
Amazing! Its actually remarkable paragraph, I have got much clear idea
regarding from this paragraph.
پنجشنبه 29 آذر 1397 10:29 ب.ظ
You should take part in a contest for one of the greatest blogs on the net.
I'm going to recommend this website!
پنجشنبه 29 آذر 1397 05:42 ق.ظ
https://www.mifare.net/company/fortnite-free-v-bucks-generator/
https://www.mifare.net/company/fortnite-free-v-bucks-generator-2/
https://www.mifare.net/company/free-v-bucks-no-verification/
https://www.mifare.net/company/free-v-bucks-ps4/
جمعه 23 آذر 1397 12:27 ب.ظ
each time i used to read smaller content which as well clear their motive, and that is also happening with
this article which I am reading at this time.
شنبه 17 آذر 1397 12:02 ق.ظ
Magnificent beat ! I wish to apprentice while you amend your website,
how could i subscribe for a blog website? The account aided me a appropriate deal.

I were a little bit acquainted of this your broadcast offered brilliant transparent idea
پنجشنبه 15 آذر 1397 08:58 ق.ظ

Cheers, Useful stuff.
cialis with 2 days delivery chinese cialis 50 mg cialis generique brand cialis nl where to buy cialis in ontario tadalafilo cialis lilly tadalafi buy brand cialis cheap buying brand cialis online cialis therapie
چهارشنبه 14 آذر 1397 01:25 ب.ظ

Wonderful facts. Many thanks.
cialis tadalafil generic cialis levitra generic cialis review uk the best site cialis tablets tadalafil tablets 200 cialis coupon cialis prezzo di mercato cialis herbs order a sample of cialis click here to buy cialis
سه شنبه 13 آذر 1397 04:27 ق.ظ
Piece of writing writing is also a fun, if you be familiar with afterward you can write if not it is difficult to write.
سه شنبه 13 آذر 1397 03:34 ق.ظ

Truly all kinds of amazing information!
generic cialis we like it cialis soft gel cialis generic tadalafil buy cialis free trial tadalafil 20mg prices for cialis 50mg generic cialis with dapoxetine cialis tablets cialis for sale click here cialis daily uk
دوشنبه 12 آذر 1397 02:28 ب.ظ

Nicely put, Kudos!
click now cialis from canada prix de cialis cialis lilly tadalafi price cialis wal mart pharmacy il cialis quanto costa buy cialis sample pack pastillas cialis y alcoho generic cialis 20mg tablets cialis bula cialis generic tadalafil buy
یکشنبه 11 آذر 1397 02:40 ب.ظ

Wow a good deal of awesome material.
purchase once a day cialis viagra vs cialis vs levitra best generic drugs cialis cialis generique cialis 20mg preis cf cialis 20 mg effectiveness generico cialis mexico purchase once a day cialis cialis mit grapefruitsaft generic cialis with dapoxetine
یکشنبه 11 آذر 1397 03:00 ق.ظ

This is nicely put! .
generic cialis pill online 5 mg cialis coupon printable cialis daily dose generic preis cialis 20mg schweiz cialis rckenschmerzen generic cialis pro generic cialis with dapoxetine cialis 100 mg 30 tablet generic cialis at the pharmacy cialis online
شنبه 10 آذر 1397 11:34 ب.ظ
With havin so much content and articles do you ever run into
any issues of plagorism or copyright violation? My blog has
a lot of exclusive content I've either authored myself or
outsourced but it appears a lot of it is popping it up all over the internet without my agreement.
Do you know any solutions to help reduce content from being
stolen? I'd genuinely appreciate it.
شنبه 10 آذر 1397 02:35 ق.ظ

Amazing material. Thanks!
deutschland cialis online india cialis 100mg cost cialis online cialis super acti cialis generisches kanada usa cialis online cialis 20 mg tadalafil 10 mg cialis generic availability low dose cialis blood pressure
جمعه 9 آذر 1397 03:16 ب.ظ

Very well voiced without a doubt. !
cialis generic availability click now buy cialis brand cialis prezzo in linea basso when will generic cialis be available cialis vs viagra overnight cialis tadalafil cialis canada generico cialis mexico prezzo cialis a buon mercato generic cialis soft gels
جمعه 9 آذر 1397 03:29 ق.ظ

You actually explained it exceptionally well.
cialis lilly tadalafi tadalafilo cialis 5 mg buy cialis 5mg cialis professional from usa buy cheap cialis in uk cialis sans ordonnance brand cialis nl cialis price thailand cialis 5 mg schweiz
پنجشنبه 8 آذر 1397 04:10 ب.ظ

Really all kinds of beneficial tips!
how does cialis work when can i take another cialis cialis 5mg prix cialis 20 mg effectiveness we recommend cialis best buy buy cialis cheap 10 mg cialis 20 mg cost cheap cialis where do you buy cialis free generic cialis
پنجشنبه 8 آذر 1397 04:08 ق.ظ

Awesome write ups. Regards!
cialis baratos compran uk link for you cialis price cialis usa cost try it no rx cialis tadalafil generic buy online cialis 5mg tesco price cialis cialis generico online cilas cialis generico
پنجشنبه 8 آذر 1397 12:40 ق.ظ
Did you know that my lists can be used with GSA?
They can. I’m always working hard to improve the quality of
my lists. Check them out and see if you can put them to good use.
Thanks for visiting my site and have a great day.
چهارشنبه 7 آذر 1397 05:58 ب.ظ
Oh my goodness! Awesome article dude! Many thanks, However I
am having issues with your RSS. I don't know the reason why I can't join it.
Is there anybody getting the same RSS issues? Anybody who knows the answer can you kindly respond?
Thanx!!
چهارشنبه 7 آذر 1397 03:37 ب.ظ

You actually said this perfectly!
cialis kaufen wo how does cialis work cialis 10mg prix pharmaci cialis 5 mg buy tadalafil cialis herbs cialis en mexico precio cialis kamagra levitra cialis pills in singapore cialis side effects dangers
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

نمایش نظرات 1 تا 30

درباره وبلاگ


  • با سلام
    با توفیق خداوند متعال , وبلاگ "گفته ها و ناگفته های وحی" فعلا در دو موضوع "تفسیر آیات مشکله و علوم قرآنی" افتتاح گردیده است. از پژوهش گران گرامی و مخاطبان عزیز , عاجزانه تقاضا داریم به علت اهمیت موضوع قرآن چنان که مطلبی نیاز مند توضیح رسایی بود , آن را با ایمیل یا ثبت نظر به اطلاع ما برسانند. هم چنین اگر مطلبی نادرست در وبلاگ درج شده باشد، مارا از نادرستی آن آگاه سازید. با تشکر

نویسندگان

  • علی آقاپور(66)