تبلیغات
گفته ها و ناگفته های وحی - خشم و غضب - قسمت اول

خشم و غضب - قسمت اول

جمعه 12 مهر 1392 04:03 ب.ظ   نویسنده : علی آقاپور      




اولین صفتی را که در این راستای اخلاق قرآنی شروع می کنیم،خشم و غضب می باشد. در قران در بارۀ خشم و غضب آیۀ 134 آمده است. خداوند در این آیه تعدادی از خصوصیات افراد نیکوکار را ذکر می کند، که یکی از ان خصوصیات کظم غیظ یا فرو بردن خشم است.

«الذین ینفقون فی السراء و الضراء و الكاظمین الغیظ و العافین عن الناس والله یحب المحسنین (آل عمران /134) :« همانان كه در فراخی و تنگی انفاق می كنند و خشم خود را فرو می برند و از مردم در می گذرند و خداوند نكوكاران را دوست دارد.»
صاحب تفسیر نمونه در خصوص این آیه در كتاب خود می نویسد:
«آنها بر خشم خود مسلطند( والكاظمین الغیظ) كظم، ‌در لغت به معنی بستن سر مشكی است كه از آب پر شده باشد، ‌و بطور كنایه در مورد كسانی كه از خشم و غضب پر می شوند و از اعمال آن خودداری می نمایند بكار می رود. «غیظ» به معنی شدت غضب و حالت برافروختگی و هیجان فوق العاده روحی است، كه بعد از مشاهده ناملایمات به انسان دست می دهد. حالت خشم و غضب از خطرناك ترین حالات است و اگر جلوی آن رها شود، ‌در شكل یك نوع جنون و دیوانگی و از دست دادن هر نوع كنترل اعصاب خودنمائی می كند، و بسیاری از جنایات و تصمیم های خطرناكی كه انسان یك عمر باید كفاره و جریمه آن را بپردازد در چنین حالی انجام می شود، ‌و لذا در آیه فوق دومین صفت برجسته پرهیزگاران را فرو بردن خشم معرفی كرده است.

پیفمبر اكرم(ص) فرمود:« من كظم غیظا و هو قادر علی إنفاذه ملاه الله أمنا و إیمانا»؛‌ آن كس كه خشم خود را فرو ببرد با اینكه قدرت بر اعمال آن دارد خداوند دل او را از آرامش و ایمان پر می كند. این حدیث می رساند كه فرو بردن خشم اثر فوق العاده ای در تكامل معنوی انسان و تقویت روح ایمان دارد.»  [1]

تعریف خشم:

"خشم حالت بر انگیختگی و هیجان شدید در هنگام رویارویی با محرک های نامناسب محیطی است." [2] مرحوم ملا احمد نراقی در مورد غضب می فرماید: غضب عبارت است از حالت نفسانیّه‎ای که باعث حرکت روح حیوانى می شود از داخل به جانب خارج از براى غلبه و انتقام و هرگاه شدت نمود باعث حرکت شدیدى مى‏شود که از آن حرکت، حرارتى مفرط حاصل، و از آن حرارت دود تیره‏اى بر مى‏خیزد و دماغ و رگها را چنان پر مى‏سازد که نور عقل را مى‏پوشاند، و اثر قوه عاقله را ضعیف مى‏کند.
و به این جهت  که در صاحب غضب، موعظه و نصیحت اثر چندانی نمى‏بخشد. بلکه پند و موعظه، درشتى و شدّت را زیاد مى‏کند. و حرکت قوّه غضبیه یا به جهت امرى است که هنوز واقع نشده است بلکه محتمل الوقوع است. و به جوش آمدن شعله غضب، به جهت دفع آن است، یا به سبب امرى است که واقع شده، و حرکت آن به جهت انتقام است.
پس اگر انتقام ممکن باشد و قدرت بر آن داشته باشد، چون غضب به حرکت آمد خون از باطن به ظاهر میل مى‏کند و رنگ آدمى سرخ مى‏شود. و اگر انتقام ممکن نباشد و از آن مأیوس باشد خون میل به باطن مى‏کند و به آن جهت رنگ آدمى زرد مى‏شود. و اگر غضب بر کسى باشد که نداند خواهد توانست انتقام از او بکشد یا نه، گاهى خون میل به باطن و گاهى میل به ظاهر مى‏کند، و به این جهت رنگ آدمى گاهى سرخ و گاهى زرد مى‏شود." [3]

حکمت خشم

"خشم و غضب نیرویی است که برای دفاع از خود و پاسداری از حق در نهاد انسان گذارده شده است، اما اگر از محور اصلی خویش خارج گردد تبدیل به یکی از رذائل بزرگ می شود و رذائل مهم دیگری را نیز با خود به همراه می آورد."[4]

خشم امری است طبیعی و عکس العملی است حسی طبیعی به فشارها و نارضایتی های زندگی . و از اولین ساعات تولد در انسان شکل می گیرد. مثلا بعد از این که غذا به او نرسبد با جیغ و فریاد اطرافیان را متوجه خواستۀ خود می کند.

سئوالی که مطرح است این است که آیا ما مجازیم که به هر چیز طبیعی در هر شرایطی عمل بکنیم؟ با این که خشم امریست طبیعی، اما  ما محاز نیستیم امورر طبیعی را در هر موقعیت از خود بروز بدهیم، بلکه امور طبیعی بایستی در اختیار عقل باشد. مثلا خوابیدن امریست طبیعی، اما روزی که انسان کار دارد آن را کنترل می کند. پس خشم طبیعی است ولی کنترل آن امریست اکتسابی و باید در اختیار عقل باشد.

منشاء صفات انسانی

مرحوم نراقی منشاء صفات انسانی را در 4 قوه میدانند:  قوۀ عاقله- قوۀ شهویه_ قوۀ غضبیه- قوۀ وهمیه و معتقدند در هنگام تولد ابتدا قوۀ شهویه شکل می گیرد سپس قوۀ غضبیه،یعمی بچه هنگام تولد ابتدا دنبال شیر می گردد و اگر فراهم نبود، گریه می کند. ایشان برای قوۀ غضبیه حالت افراط و تفریط و اعتدال قائلند. حالت افراط آن را غظب و حالت تفریطش را بی غیرتی و حالت افراط آن را شحاعت نام گذاری می کند و افراد را در هنگام بروز غضب سه دسته می داند: "بعضى در طرف افراط هستند، که در وقت غضب فکر و هوشى از براى ایشان باقى نمى‏ماند و از اطاعت عقل و شرع بیرون مى‏روند.
و طایفه ‏اى در طرف تفریطند، که مطلقا قوه غضبیه ندارند. و در جائى که عقلا و یا شرعا غضب لازم است مطلقا از جا بر نمى‏آیند.
و گروهى بر جاده اعتدال مستقیم‏اند، که غضب ایشان به موقع، و غلظت ایشان به جاست. و در هنگام غضب از حد شرع و عقل تجاوز نمى‏کنند.
و شکى نیست که حد اعتدال آن، مرغوب و مطلوب است. بلکه آن فی الحقیقه غضب نیست، بلکه شجاعت و قوّت نفس است. و طرف تفریط آن نیز اگر چه غضب نباشد اما مذموم و قبیح، و نتیجه جبن و خوارى است. و بسا باشد که از غضب بدتر بوده باشد، زیرا که کسى را که هیچ قوه غضبیه نباشد بى ‏غیرت و خالى از حمیّت است."[5]

                                                                                                                                           ادامه دارد...

 

1.      مكارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج3، 1382، ص118

2.      http://www.forum.98ia.com/t36536.html

3.      نراقی، معراج السعاده، چاپ علی اکبر علمی، تهران، 1351، ص114.   

4.      http://www.wikifeqh.ir/%D8%BA%D8%B6%D8%A8

5.      نراقی، معراح السعاده،  چاپ علی اکبر علمی، تهران،1351، ص 114.


برچسب ها: غضب ، خشم ، شجاعت ، بی غیرتی ، منشا صفات انسانی ، کضم غیظ ، حکمت خشم ،
آخرین ویرایش: یکشنبه 17 فروردین 1393 11:57 ب.ظ
دیدگاه ها ()
جمعه 24 شهریور 1396 10:07 ق.ظ
bookmarked!!, I love your blog!
شنبه 14 مرداد 1396 09:23 ب.ظ
Hi! I realize this is sort of off-topic however I had to
ask. Does building a well-established website like yours
take a lot of work? I'm brand new to writing a blog but
I do write in my diary on a daily basis. I'd like to start a blog so I can share my experience and feelings online.
Please let me know if you have any recommendations or tips for new aspiring bloggers.
Thankyou!
شنبه 7 مرداد 1396 07:07 ب.ظ
Thank you for any other informative website. Where else may I am getting that kind of
information written in such an ideal way? I've a
mission that I'm just now working on, and I've been on the look out
for such info.
جمعه 16 تیر 1396 06:13 ب.ظ
Hi I am so excited I found your webpage, I really found you by accident, while I
was researching on Google for something else, Anyhow I am here now and would just
like to say kudos for a remarkable post and a all round entertaining blog
(I also love the theme/design), I don't have time to browse it all at the minute but I have bookmarked it and also added your RSS feeds, so when I have time I will be back to read much more, Please do keep up the fantastic
job.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

درباره وبلاگ


  • با سلام
    با توفیق خداوند متعال , وبلاگ "گفته ها و ناگفته های وحی" فعلا در دو موضوع "تفسیر آیات مشکله و علوم قرآنی" افتتاح گردیده است. از پژوهش گران گرامی و مخاطبان عزیز , عاجزانه تقاضا داریم به علت اهمیت موضوع قرآن چنان که مطلبی نیاز مند توضیح رسایی بود , آن را با ایمیل یا ثبت نظر به اطلاع ما برسانند. هم چنین اگر مطلبی نادرست در وبلاگ درج شده باشد، مارا از نادرستی آن آگاه سازید. با تشکر

نویسندگان

  • علی آقاپور(66)