تبلیغات
گفته ها و ناگفته های وحی - نقش اختیار در انتخاب انسان

نقش اختیار در انتخاب انسان

شنبه 2 فروردین 1393 09:30 ب.ظ   نویسنده : علی آقاپور      


یُضِلُّ مَن یَشَاء وَیَهْدِی مَن یَشَاء

خداوند در آیۀ 93 سورۀ مبارکۀ نحل و بیش از 10 آیۀ دیگر باهمان عبارت و یا عبارات مشابهی می فرماید که "یُضِلُّ مَن یَشَاء وَیَهْدِی مَن یَشَاء " اکثریت مترجمین و مفسرین ضمیر مستتر در "یَشَاء" را به خداوند نسبت داده و آیه را این چنین ترجمه کرده اند که: "خداوند هر که را بخواهد هدایت می کند و هر که را بخواهد گمراه می کند" در صورتی که آیه را این گونه ترجمه کبیم،سئوالاتی مبنی بر جبری بودن سرنوشت انسان پیش می آید.

 چون هدایت بار معنایی مثبتی دارد، کسی بر خداوند خرده نمی گیرد که چرا خدای متعال مردم را هدایت می کند، اما در مورد ضلالت و گمراهی این سئوال مطرح می شود که  آیا گمراهی انسان با ارادۀ دیگری، جبرو مخالف ارادۀ انسان نمی شود؟ مخصوصا این که در آخر آیه می فرماید: " وَلَتُسْأَلُنَّ عَمَّا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ" یعنی مردم در مقابل عمل خود قطعا مورد باز خواست قرار خواهند گرفت و اگر به فرض خیال کنیم که خداوند انسان ها را خودش گمراه می کند، سپس آن ها را به سبب گمراهیشان عقوبت بکند، عقاب خدا نسبت به عاصی ظلم می شود.


مفسرین گرامی در مقابل سئوال فوق جواب داده اند که: " " خداوند همه‏ ى مردم را به طور فطرى هدایت مى‏فرماید، لكن مردم بر اساس اختیار و آزادى كه دارند دو گروه مى‏شوند؛ گروهى بر خلاف عقل و فطرت راه خلاف را انتخاب مى‏كنند و توبه نمى‏كنند، خداوند نیز آنان را به حال خود رها و گمراه مى‏كند، ولى گروهى همان راه فطرت و اطاعت را انتخاب مى‏كنند، وخداوند آنان را كمك و هدایت مى‏كند. بنابراین مراد از هدایت و گمراه كردن خداوند مرحله‏ى بعد از انتخاب انسان است. مثلاً هدف معلم در روز اول تدریس آموزش دادن به همه شاگردان است لكن گروهى كه براى فهمیدن تلاش مى‏كنند معلم وقت خصوصى نیز به آنان مى‏دهد، ولى شاگرد بازى‏گوش را به حال خود رها مى‏كند. راستى اگر هدایت و گمراه شدن انسان اختیارى نبود، در پایان آیه خداوند نمى‏فرمود: شما بازخواست مى‏شوید! پس سؤال خداوند نشانه‏ ى آزادى ماست. زیرا انسان مجبور مورد بازخواست قرار نمى‏گیرد(تفسیر نور – ذیل آیه 97 تحل)

اما عده ای گفته اند که عقل مستقلا به نزاهت و پاکی خداوند متعال و عدم آلایش پروردگار به ظلم حکایت دارد و ظلم سر آمد نقص ها بوده و از خداوند دور است و قرآن نیز صریحا به این موضوع تاکید می کند : " وَ لاَ یَضلِمُ رَبُّکَ اَحَداً"

ایشان مشکل را در ترجمۀ آیه دانسته و آیه را به گونه ای دیگر ترجمه کرده اند:

ارباب لغت "ضلال" رابه معنی گمراهی و بی سامانی و فراموشی و سرگردانی آورده اند، این معانی با هم نزدیکند ولی چون در آبۀ شریفه "ضلال" در مقابل "هدی"قرار دارد، قطعا به معنی گمراهی می باشد.

نکتۀ قابل تامل در این آیه، این است که: ضمیر فاعل مستتر، در کلمۀ " یَشَاء" به موصول بر می گردد،یعنی به "مَن" نه  به خدا و معنی این طور می شود که: "خداوند متعال گمراه می کند هر کسی را که خودش، گمراهی اش را بخواهد و هدایت می کند آن کسی را که خود، هدایتش را بخواهد". و این ترجمه را آیۀ 16 سورۀ شریفۀ بقره نیز تایید می کند:  "أُوْلَـئِکَ الَّذِینَ اشْتَرُوُاْ الضَّلاَلَةَ بِالْهُدَی فَمَا رَبِحَت تِّجَارَتُهُمْ وَمَا کَانُواْ مُهْتَدِینَ " اینانند آن کسانی که گمراهی را به بهای هدایت خریده اند، از این رو تجارتشان سود نکرده و هدایت یافته نیستند.

کسی که خود طالب است که در ضلالت بماند و بر وادی گمراهی برود، اگر خداوند متعال بخواهد او را به هدایت مجبور نماید و این شخص را با کسانی که راه هدایت می پیمایند، مساوی قرار دهد، ظلم است، که این ظلم هر گز از خداوند صادر نمی شود. یا شخصی که راه حق و طریق مستقیم می رود، جایز نیست که خداوند متعال او را از این فکر و طریقه به اکراه باز دارد.

از لطف پروردگار متعال است که طرق غیّ و رشد را به بندگان روشن کرده و هر گز بشر را بر ضد دلخواهش وادار به عملی نمی کند: "لاَ إِكْرَاهَ فِی الدِّینِ قَد تَّبَیَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَیِّ" خداوند متعال ما را با اکراه از ضلالت منع نمی فرماید، همانگونه که از هدایت مانع نمی شود.


برچسب ها: اختیار ، منزه بودن خدا از ظلم ، یُضِلُّ مَن یَشَاء وَیَهْدِی مَن یَشَاء ،
آخرین ویرایش: دوشنبه 18 فروردین 1393 08:50 ب.ظ
دیدگاه ها ()
دوشنبه 29 مهر 1392 07:10 ب.ظ
با سلام و آرزوی توفیق/ حقیقتا به سوال مهم وعالی پرداختید
دوشنبه 29 مهر 1392 04:40 ب.ظ
با سلام و تشكر از وبلاگ ارزشمندتان / مختصر كه نگاه كردم / سوالات مهم و اساسی مطرح شده / آرزوی توفیق دارم
علی آقاپور
با تشکر از این که لطف کرده و مطالب وبلاگ را می خوانید.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

درباره وبلاگ


  • با سلام
    با توفیق خداوند متعال , وبلاگ "گفته ها و ناگفته های وحی" فعلا در دو موضوع "تفسیر آیات مشکله و علوم قرآنی" افتتاح گردیده است. از پژوهش گران گرامی و مخاطبان عزیز , عاجزانه تقاضا داریم به علت اهمیت موضوع قرآن چنان که مطلبی نیاز مند توضیح رسایی بود , آن را با ایمیل یا ثبت نظر به اطلاع ما برسانند. هم چنین اگر مطلبی نادرست در وبلاگ درج شده باشد، مارا از نادرستی آن آگاه سازید. با تشکر

نویسندگان

  • علی آقاپور(66)