تبلیغات
گفته ها و ناگفته های وحی - ناسخ و منسوخ در قرآن از نگاهی متفاوت (قسمت پنجم )

ناسخ و منسوخ در قرآن از نگاهی متفاوت (قسمت پنجم )

پنجشنبه 5 دی 1392 12:00 ق.ظ   نویسنده : علی آقاپور      



شروط نسخ[1]

برای این که بین دو یا چند آیه رابطۀ ناسخ و منسوخی بر قرار باشد، شرایط چندی لازم است:

1-وجود تنافی بین دو تشریع:

ناسخ و منسوخ در جایی درست است که بین دو آیه امکان جمع نباشد، مثلا یکی امر باشد و دیگری نهی." به طوری که هیچ راهی جز تن دادن به نسخ وجود نداشته باشد. بنابر این امثال " آیۀ انفاق" (بقره-215) و " آیۀ زکات" (توبه-60 ) که اکثر عامه آن دو را منافی هم پنداشته اند، مشمول قانون نسخ نمی باشند، چرا که هیچ منافاتی- نه ذاتی و نه عارضی-میان انفاق و وجوب ذکات، متصوَر نیست." ( مولایی نیا، عزت الله، نسخ در قرآن، نشر رایزن، تهران، 1378، ص 132)


2- وجود تنافی کلی میان دو حکم

 و اگر بین چند حکم جمع ممکن باشد، به طریقی که یک حکم را حمل بر وجوب و حکم دیگری را بر استحباب حمل کنیم. یا یکی را به طریق اجمال و دیگری را به طریق تفصیل شماریم، یا یکی را مطلق و دیگری را مقید دانیم، در این صورت ناسخ و منسوخی نخواهیم داشت. مثلا آیۀ قواعد : " و بر زنان از کار افتاده ای که امید ازدواجی ندارند ، گناهی نیست که حجاب و روپوش خود را کنار بگذارند ، در صورتی که با زیور و آرایش خویش قصد خودآرایی نداشته باشند. و پاکدامنی برای آنان بهتر است..." ( نور- 60) نمی تواند ناسخ آیۀ

"غضّ الابصار": "  به زنان با ایمان بگو چشم از نگاه به مردان اجنبی فرو بندند و فرجهای خویش را حفظ کنند و زینت خویش را جز آنچه آشکار است آشکار نسازند ..." باشد، چرا که آیۀ قواعد اخص از آیۀ غضّ عین " است.(معرفت، محمد هادی، التمهید فی علوم القرآن،جلد 2، چاپ اول،قم، موسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین،1416 ه.ق، ص 282و زرقانی،محمد عبدالعظیم، مناهل العرفان فی علوم القرآن، جلد 2، مصر، دارالکتب الاحیاء الکتب العربیة ، ص177)

3 - حکم پیشین محدود به زمان معینی نباشد

حکم سابق نباید محدود به زمان صریح باشد، چون بعد از انتهای زمان، حکم خود به خود رفع می شود و نیازی به نسخ نیست. مثل " وَ إِنْ طائِفَتانِ مِنَ الْمُؤْمِنینَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَیْنَهُما فَإِنْ بَغَتْ إِحْداهُما عَلَى الْأُخْرى‏ فَقاتِلُوا الَّتی‏ تَبْغی‏ حَتَّى تَفی‏ءَ إِلى‏ أَمْرِ اللَّهِ فَإِنْ فاءَتْ فَأَصْلِحُوا بَیْنَهُما بِالْعَدْلِ ..." ( حجرات -9 ): و اگر دو گروه از مؤمنان با هم جنگیدند میان آنها را اصلاح کنید ، و اگر یکی بر دیگری تجاوز نمود با آن گروه که تجاوز می کند بجنگید تا به فرمان خداوند بازگردد ، پس اگر بازگشت میانشان به عدالت صلح برقرار نمایید ...." ( ر.ک. معرفت، همان، ج2، ص 280)

4 - حکم تشریعی باشد

نسخ در قلمرو احکام تشریعی امکان پذیر است نه در جریان اخبار از واقع. مثلا "ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلینَ وَ ثُلَّةٌ مِنَ الْآخِرینَ" ( واقعه- 39 ، 40 ) نمی تواند ناسخ " ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلینَ وَ قَلیلٌ مِنَ الْآخِرینَ "( واقعه-13 ، 14) باشد. ( ر.ک. معرفت، همان، ج2، ص 280)

5-  وحدت موضوع

یکی از شرایط مهم نسخ وحدت موضوع است، زمانی که موضوع حکم عوض شود، حکم هم لا محاله تغییر می کند، چون حکم وابسته به موضوع است. در خیلی از آیاتی که ادعا شده بین شان نسخ اتفاق افتاده، وحدت موضوع وجود ندارد، مثلا در آیات13 و 14 واقعه با 39 و 40 همان سورۀ شریفه، وحدت موضوع وجود ندارد، چرا که اولی در ادامۀ آیات مربوط به مقربان (السابقون السابقون) و بیان حالات آن هاست، ولی آیات 39 و 40 در مورد ویژگی های" اصحاب الیمین " می باشد.

 

 

 

 

 

 

 



1- برای نسخ از طرف صاحب نظران شرایط زیادی در نظر گرفته شده است که در این نوشته، از تقسیم بندی آیة الله معرفت ، از نشریۀ بینات سال هشتم شمارۀ 29 مقالۀ نسخ از نگاه تحقیق نوشتۀ علی کربلایی پازوکی ص75-74 استفاده شده است.اما در توضیحات مختصر تفاوت وجود دارد.


برچسب ها: شرایط ناسخ و منسوخ ،
دنبالک ها: شروط نسخ ،
آخرین ویرایش: دوشنبه 18 فروردین 1393 11:02 ب.ظ
دیدگاه ها ()
چهارشنبه 7 تیر 1396 08:20 ب.ظ
Exactly what I was searching for, thanks for putting up.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

درباره وبلاگ


  • با سلام
    با توفیق خداوند متعال , وبلاگ "گفته ها و ناگفته های وحی" فعلا در دو موضوع "تفسیر آیات مشکله و علوم قرآنی" افتتاح گردیده است. از پژوهش گران گرامی و مخاطبان عزیز , عاجزانه تقاضا داریم به علت اهمیت موضوع قرآن چنان که مطلبی نیاز مند توضیح رسایی بود , آن را با ایمیل یا ثبت نظر به اطلاع ما برسانند. هم چنین اگر مطلبی نادرست در وبلاگ درج شده باشد، مارا از نادرستی آن آگاه سازید. با تشکر

نویسندگان

  • علی آقاپور(66)